آموزش زیست شناسی به زبان ساده

1)تقسيم بندي گياهان (حاصل تغيير جلبك هاي سبز پرسلولي آبزي)
❶بدون آوند: خزه گيان (فاقد ريشه، ساقه، برگ و بافت آوندي ← انتقال مواد با انتشار و اسمز)
❷آوندي:
  ●بدون دانه (نهان زادان آوندي): سرخس ها
  ●دانه دار:
    ▲بازدانگان: مخروطيان
    ▲نهان دانگان:
      ■دو لپه اي ها
      ■تك لپه اي ها
❸تناوب نسل در گیاهان:

2)توليد مثل جنسي در گياهان بدون دانه
❶خزه گيان:
  ●ويژگي ها:
    ▲توليد مثل جنسي نيازمند آب سطحي
    ▲ساختار گامتوفيت= محورهاي ساقه مانند + ضمائم برگ مانند و ريشه مانند (خزه فاقد ريشه، ساقه و برگ حقيقي است.)
  ●چرخه زندگي:
ارجاع به كتاب دوم فصل 8: به اين عبارت توجه كنيد: «سلول نر گياهان به سوي سلول هاي ماده جذب مي شود و به سوي آن حركت مـي كنـد. ايـن حركـت، نوعي حركت تاكتيكي است»
ارجاع به كتاب سوم فصل 10: در اين فصل مي خوانيد كه خزه و چمن به سرعت با توليد مثل رويشي (غير جنسي) در محيط تكثير مي يابند.
نكته ي شكل 9.3: به اين شكل و زيرنويس هاي آن خوب توجه كنيد.
❷نهان زادان آوندي (سرخس ها):
  ●ويژگي ها:
    ▲توليد مثل جنسي نيازمند آب سطحي
    ▲ساختار اسپروفيت= ريشه + ريزوم (ساقه ي زير زميني) + برگ شاخه + هاگينه (دسته هاي هاگداني در پشت برگ شاخه)
  ●چرخه زندگي:
ارجاع به كتاب سوم فصل 11: در اين فصل مي خوانيد كه جانداران داراي لقاح خارجي، توليد مثل شان در محيط آب است.
ارجاع به كتاب سوم فصل 10: در جدول اين فصل مي خوانيد كه ريزوم، ساقه زيرزميني و افقي است كه براي مثال در سرخس و زنبـق وجـود دارد. ريـزوم در توليد مثل رويشي نقش دارد.
نكته ي شكل 9.5: به اين شكل و زيرنويس هاي آن خوب توجه كنيد.براي مثال همين طور كه مشاهده مي كنيد، آركگن بالاتر از آنتريدي قـرار گرفته است.
نکته ی تفکر نقادانه 9.1: «گیاهان بدون آوند قادر به بقای نسل خود در وضعیت آب و هوایی بسیار خشک، مانند بیابان ها نیستند.»

3)توليد مثل جنسي گياهان دانه دار
❶ويژگي ها:
  ●داراي گامتوفيت ميكروسكوپي
  ●باقي ماندن هاگ ها در اسپروفيت و توليد گامتوفيت ها در همان جا
  ●تخمك و محتوياتش—(لقاح)—> دانه
  ●عدم نياز به آب سطحي براي توليد مثل جنسي
  ●توليد گامت هاي نر، درون لوله ي گرده
❷بازدانگان (كاج):
  ●ويژگي ها:
    ▲مخروط= اجتماعي از برگ هاي تغيير شكل يافته اي به نام پولك
    ▲سلول كيسه ي گرده—(میوز)—> دانه ي گرده نارس—(2 بار میتوز)—> دانه ي گرده رسيده= 4 سـلول حـاوي سـلول رويشـي (براي توليد لوله ي گرده) و سلول زايشي (براي توليد 2 گامت نر در لوله ي گرده با تقسيم ميتوز) + 2 پوسته ي سـخت  (فاصله گرفتن پوسته از هم ← ايجاد 2 بال براي دانه ي گرده ي رسيده)
    ▲تخمك = پارانشيم خورش + يك پوسته + منفذ + سفت
    ▲سلول خورش —(ميوز در دومين سال تشكيل تخمك ها (بعد از گذشت یك سال از تشكيل تخمك ها و ورود به سال دوم))—> 4 سلول هاپلوئيد ←بـاقي مانـدن يـك سـلول—(چند میتوز)—> آندوسپرمارجاع به كتاب سوم فصل 9: با توجه به مطالب اين فصل در مي يابيد كه در نهان دانگان دانه گرده نارس براي توليـد دانـه گـرده رسـيده 1 بـار ميتـوز انجـام مي دهد. (بازدانگان 2 بار ميتوز مي كنند.)
ارجاع به كتاب سوم فصل 9: در اين فصل مي خوانيد كه در نهان دانگان «تخمك= پارانشيم خورش + دو پوسته + منفذ سفت» مي باشد. (در بازدانگان تخمك 1 پوسته دارد.)
  ●چرخه زندگي:
نكته ي شكل 9.7: به اين شكل توجه كنيد و نام بخش هاي مختلف را خوب به خاطر بسپاريد.
❸نهان دانگان:
  ●حلقه هاي گل (از خارج به داخل):
    ▲كاسبرگ: حفاظت از غنچه هاي گل
    ▲گلبرگ: جلب جانوران گرده افشان
    ▲پرچم ها: توليد دانه هاي گرده
      ■اجزاي پرچم:
        ◆ميله
        ◆بساك: محل توليد كيسه ي گرده
    ▲مادگي (شامل يك يا چند برچه):
      ■اجزاي برچه:
        ◆تخمدان: بخش متورم انتهايي برچه
        ◆خامه
        ◆كلاله (پر مانند، متورم و چسبناك)
نكته ي شكل 9.8: دقت كنيد كه گل نمايش داده شده، داراي يك مادگي يك برچه اي است.
  ●چند تعريف:
    ▲گل كامل: داراي هر چهار حلقه
    ▲گل ناكامل: فاقد يك يا چند حلقه
    ▲گل دو جنسي: داراي دو حلقه ي پرچم و مادگي
    ▲گل يك جنسي: فاقد يكي از حلقه هاي پرچم يا مادگي (← گل يك جنسي ناكامل است.)
ارجاع به كتاب سوم فصل 8: با توجه به مطالب اين صفحه گل گياه نخود فرنگي يك گل دو جنسي است.
  ●گرده افشان ها:
    ▲جانوران:
      ■حشرات:
        ◆زنبور:
          ○تغذيه از شيره و استفاده از گرده ها (منبع غني پروتئين) براي تغذيه ي نوزادان
          ○شناسايي گل ها از روي بو و سپس از طريق رنگ و شكل
          ○گرده افشاني گل هاي آبي يا زرد
        ◆حشرات شب: گرده افشاني گل هاي سفيد و داراي رايحه ي قوي
        ◆مگس ها: گرده افشاني گل هاي داراي بوي شبيه بوي گوشت گنديده
      ■پرندگان: مانند مرغ شهد خوار
      ■خفاش: گرده افشاني گل هاي سفيدي كه در شب باز مي شوند.
    ▲باد:
      ■گرده افشاني انواع چمن و بلوط
      ■معمولاً گرده افشاني گل هاي كوچك، فاقد رنگ درخشان و بوهاي قوي و شيره
ارجاع به كتاب دوم فصل 2: رنگيزه هاي گلبرگ درون واكوئل مركزي سلول هاي آن مي باشد.
ارجاع به كتاب پيش دانشگاهي فصل 6: دراين فصل مطالبي راجع به نوع رابطه گرده افشان و گل (هم ياري) مي خوانيد. ضمناً مي توانيد عكس يك مرغ شهدخوار را هم مشاهده كنيد.
  ●ويژگي هاي توليد مثلي نهان دانگان:
    ▲تخمك= پارانشيم خورش + دو پوسته + منفذ سفت
    ▲سلول خورش —(میوز)—> يك سلول باقي مي ماند (هاگ) —(3 بار میتوز)—> كيسه ي روياني (شامل 8 هسته ولي 7 سلول):
      ■وسط كيسه: سلول بزرگ 2 هسته اي
      ■قطب مجاور سفت: 1 سلول تخم زا + 2 سلول ديگر
      ■ قطب دور از سفت: 3 سلول
    ▲سلول كيسه ي گرده —(میوز)—> دانه ي گرده ي نارس (هاگ) —(1 بار میتوز)—>  دانه ي گرده رسيده= سلول رويشي (براي توليد لوله ي گرده) + سلول زايشي (توليد 2 گامت با تقسيم ميتوز) + 2 ديواره (ديواره ي خارجي داراي تزئين هاي مختلف)
  ●چرخه ي زندگي:
  ●لقاح مضاعف: سلول زايشي—(میتوز)—> 2 گامت نر:
    ▲يك گامت نر + تخم زا ← تخم ديپلوئيد (2n)
    ▲يك گامت نر + سلول دو هسته اي ← سلول تريپلوئيد (3n)—(تقسیم و رشد)—> آلبومن = منبع تغذيه رويان
  ●رويان تشكيل رويان: تخم—(تقسیم نا مساوی)—> 
  سلول كوچكتر —(تقسیمات متوالی)—>  توده ي سلولي كروي —(تمایز)—>   رويان 
  سلول بزرگتر —(تقسیمات متوالی)—> بخش اتصال دهنده ي رويان به گياه مادر
  ●بعد از لقاح:
    ▲تخمدان ← ميوه
    ▲تخمك ← دانه
    ▲پوسته هاي تخمك ← پوسته هاي دانه:
      ■محافظت از رويان در برابر عوامل نامساعد محيطي و صدمات مكانيكي
      ■جلوگيري از رسيدن آب و اكسيژن به رويان ← جلوگيري از رشد سريع رويان دانه درون گياه مادر
  ●منابع غذايي دانه:
    ▲بازدانگان: آندوسپرم(n)  + لپه (2n)
    ▲نهان دانگان:
      ■ذرت و گندم: آلبومن(3n) + لپه (2n) 
      ■حبوبات (لوبيا، نخود و …): لپه (2n)
  ●لپه ها (برگ هاي تغيير شكل يافته):
    ▲وظيفه: ذخيره يا انتقال مواد غذايي به رويان
    ▲تعداد:
      ■بازدانگان: تعداد لپه ≥ 2 (كاج 8 لپه اي است)
      ■نهان دانگان: تعداد لپه ≤ 2 (تك لپه اي و دو لپه اي)
ارجاع به كتاب سوم فصل 9: در اين فصل مي خوانيد كه مخروط ها اجتماعي از برگ هاي تغيير شكل يافته اي هستند كه پولك ناميده مي شوند.
نكته ي شكل 9.10: به كلمات لايه مغذي و دانه هاي گرده نارس در اين تصوير خوب توجه بفرماييد.
نكته ي شكل 9.11: حتماً در ذهن داشته باشيد كه هر شكل، دانه گرده چه گياهي است.
ارجاع به كتاب دوم فصل 1: در اين فصل مي خوانيد كه آلبومين يا همان سفيده تخم مرغ يك پروتئين ذخيره اي است. توجه داشـته باشـيد كـه آلبـومين را بـا آلبومن اشتباه نكنيد.
نكته ي شكل 9.12: سعي كنيد مطالبي را كه تاكنون آموخته ايد، از روی این شکل دوره کنید.
نكته ي شكل 9.13: در اين شكل به بخش هاي مختلف رويان يك گياه دو لپه اي مثل ريشه و ساقه خوب توجه كنيد.
نكته ي شكل 9.14: اين شكل، يكي از مهمترين شكل هاي كتاب است و بايد تمام قسمت هاي مشخص شده در آن را در ذهن داشته باشيد. همچنـين سعي كنيد كه بخش هاي اين 3 نوع دانه را با هم مقايسه كنيد. براي مثال دانه لوبيا (دو لپه) و دانة ذرت (تـك لپـه) بـرگ رويـاني دارند ولي دانه كاج (بازدانه) برگ روياني ندارد.

4)توليد مثل غير جنسي (رويشي)
❶ويژگي ها:
  ●ژنوم فرزندان همانند ژنوم والدين
  ●با استفاده از بخش هاي رويشي (نه گل)
  ●سرعت زياد (خزه و چمن با تكثير رويشي به سرعت پراكنده مي شوند.)
❷انواع توليد مثل رويشي:
  ●قطعه قطعه كردن:
    ▲تعريف: استفاده از برگ ها و قطعه هاي ساقه براي تكثير گياه
    ▲مثال: درختان زينتي و درختچه ها، انجير، سيب زميني و …
    ▲انواع:
      ■با استفاده از بخش هاي تخصص يافته:
        ◆ساقه ي رونده:
          ○ويژگي: افقي، بر سطح خاك
          ○مثال: توت فرنگي
        ◆ساقه ي زيرزميني:
          ○پياز:
            △ويژگي: ساقه اي بسيار كوتاه با برگ هاي ضخيم و گوشتي، مخصوص تك لپه اي ها
            △مثال: پياز خوراكي، نرگس، لاله
          ○ريزوم:
            △ويژگي: ساقه ي زيرزميني و افقي
            △مثال: زنبق، سرخس
          ○غده:
            △ويژگي: ساقه ي زير زميني و گوشتي
            △مثال: سيب زميني
          ○بنه
      ■با استفاده از بخش هاي تخصص نيافته:
        ◆قطعه هاي ساقه ي برگ بيدي
        ◆برگ هاي بنفشه ي آفريقايي
نكته: تكثير غلات، حبوبات، سبزيجات و پنبه توسط دانه صورت مي گيرد. (نه رويشي)
  ●پيوند زدن:
    ▲تعريف: پيوند ساقه هاي كوچك و جوان گياه مطلوب به ساقه هاي بزرگتر گياه ديگر
    ▲مثال: درخت هاي ميوه و بادام، گل سرخ هاي دو رگه
نكته ي شكل 9.15: به كلمات پيوندك و پايه ي پيوند توجه كنيد.
  ●كشت بافت:
    ▲تعريف: كشت قطعه هايي از بافت گياه در محيط كشت سترون و داراي مواد غذايي ← رشد يك گياه از هر قطعه
    ▲مثال: اركيده، سيب زميني، بسياري از گياهان آپارتماني
ارجاع به كتاب سوم فصل 10: در اين فصل مي خوانيد كه از كشت بافت براي تكثير درختان ميوه هم استفاده مي شود.
نکته تفکر نقادانه 9.3: «برای ازدیاد یک گیاه خاص، به منظور فروش، ترجیح می دهند از بخش های رویشی گیاه استفاده کنند تا دانهء گیاه.»
نكته ي بسيار مهم: گروهي از سؤالاتي كه از اين فصل طرح مي شوند، راجع به همتايي بخش هاي مختلف انواع گياهان با يكـديگر و گروهي ديگر راجع به استقلال و وابستگي گامتوفيت و اسپروفيت در گياهان مختلف مي باشند.لـذا جـدول هـاي زيـر را بـه خوبي و با دقت مطالعه كنيد.